Στους «Μοντέρνους Καιρούς», την δεύτερη ηχητική ταινία του Charlie Chaplin, γυρισμένη το 1936, κάνει την τελευταία του εμφάνιση η διάσημη περσόνα του Αλήτη. Σκηνικό της αποχαιρετιστήριας βόλτας του, μία Αμερική χτυπημένη από την οικονομική κρίση, με ακραίες τις συνθήκες φτώχειας και ανεργίας, αλλά και εξαθλίωσης των εργαζομένων, μία Αμερική σε πρωτοφανή πολιτικό και οικονομικό αναβρασμό. Ένθερμος υποστηρικτής της Αριστεράς, στάση που του στοίχισε, στέφοντας για δεκαετίες το βλέμμα του FBI πάνω του, συνδυάζει σε αυτή την ταινία-σταθμό την καλλιτεχνική έκφραση με ένα δριμύτατο, σαρκαστικό πολιτικό κατηγορώ. Η εναρκτήρια σκηνή με την εικόνα των εργαζομένων σε αντιπαραβολή με ένα κοπάδι προβάτων, αλλά και οι σεκάνς της αυτόματης ταΐστρας εργατών και της πτώσης του στο εσωτερικό της μηχανής με τα γιγάντια γρανάζια, προδίδουν το υποκριτικό και σκηνοθετικό του μεγαλείο, παράλληλα με τις ιδεολογικές του ανησυχίες, όπως αυτές εμποτίστηκαν βαθιά από το μαρξιστική σχολή σκέψης.
Έχοντας υποστεί την απάνθρωπη μεταχείριση των εργοδοτών στις μεγάλες βιομηχανίες, ο Αλήτης καταλήγει να περιπλανιέται άνεργος και πεινασμένος. Στο δρόμο συναντά μία φτωχή κοπέλα, την τελευταία του παρτενέρ επί της οθόνης, την οποία ερμηνεύει η σύντροφός του και στη ζωή, εκείνη την περίοδο, Paulette Goddard. Μαζί προσπαθούν να ξεφύγουν από τους αστυνομικούς που τους καταδιώκουν και να ζήσουν την δική τους ρομαντική πλάνη, μακριά από έναν κόσμο δυστυχίας και αναταραχών. Η περιπλάνηση τους μέσα στην πόλη και οι απόπειρές τους να βρουν δουλειά, οδηγούν και τους δύο σε μία σειρά ξεκαρδιστικών, ωστόσο γλυκόπικρων περιπετειών. Η ένταση με την οποία ο Chaplin καταφέρνει να επικοινωνήσει σε συνεχή εναλλαγή συναισθήματα χαράς αλλά και μελαγχολίας, σχετίζονται άμεσα με την επιδίωξή του να παρουσιάσει στο κοινό έναν Αλήτη περισσότερο «ώριμο».
Μέσα από τις πραγματικά πολυάριθμες κλασσικές σκηνές των «Μοντέρνων Καιρών» ξεχωρίζει μία, που θεωρείται σταθμός της καριέρας του ίδιου του Charlie Chaplin. Πρόκειται για την σεκάνς, στην οποία ο Αλήτης εμφανίζεται για πρώτη και τελευταία φορά να μιλά, συγκεκριμένα να τραγουδά. Αμετανόητος πολέμιος του ομιλούντος σινεμά, ο Chaplin δίσταζε να εισάγει την αγαπημένη του περσόνα στη νέα αυτή εποχή του ηχητικά ενισχυμένου κινηματογράφου. Η ευρεία εξάπλωση του είδους, ωστόσο, δεν του άφησε πολλά περιθώρια αντιστάσεων. Έπρεπε να ανοίξει ένα νέο κεφάλαιο στην καριέρα του και εκείνη ήταν η κατάλληλη στιγμή να αφήσει για πάντα πίσω του τον ήρωα, στον οποίο όφειλε τη δόξα και τα αμύθητα πλούτη του. Η λύση βρέθηκε κάπου στη μέση. Οι «Μοντέρνοι Καιροί» ήταν μία ηχητική ταινία, αλλά όχι μία ταινία διαλόγων. Συνθέτοντας ένα ακουστικό κολάζ από ήχους της πόλης και των εργοστασίων, με ελάχιστες ηχογραφημένες ομιλίες και τηρώντας την χρήση των επεξηγηματικών καρτών ανάμεσα στις σκηνές, κορυφώνει αυτό του το εύρημα, με το «nonsense» τραγούδι του πρωταγωνιστή. Αναγκασμένος να τραγουδήσει στο εστιατόριο όπου δουλεύει, αλλά χωρίς να ξέρει τα λόγια, ο Αλήτης ερμηνεύει σε ανύπαρκτη γλώσσα ένα ακαταλαβίστικο, αλλά ξεκαρδιστικό τραγούδι. Με τον ευφυή αυτό τρόπο, σπάει τη σιωπή του, πριν χαιρετίσει για πάντα τους θεατές.
Στην τελευταία σκηνή, το ζευγάρι πιασμένο χέρι-χέρι ακολουθεί ένα μακρύ δρόμο, με φόντο το ηλιοβασίλεμα Ο Αλήτης, σύμβολο μίας ολόκληρης εποχής, της εποχής του βωβού κινηματογράφου, χάνεται στο βάθος του σελιλόιντ, παραδίδοντας τα σκήπτρα στους μετέπειτα δημιουργούς ενός σινεμά πλούσιου πια σε χρώματα και μελωδίες.
Παντελής Φραντζής
