«Πάντα το έβρισκα αξιοθαύμαστο, πως οι παραγωγοί δέχτηκαν να διαθέσουν τόσα λεφτά για αυτή την ταινία. Αν έλεγες εκείνη την εποχή σε κάποιον, να φτιάξει μία ταινία που θα κόστιζε πάρα πολλά χρήματα, χωρίς να έχει όμως μεγάλους αστέρες, μία ταινία για Άραβες που καβαλάνε καμήλες και περιτριγυρίζουν στην έρημο, χωρίς καθόλου γυναίκες, χωρίς κάποια ιστορία αγάπης, χωρίς καν δράση, αυτό σίγουρα δεν θα έμοιαζε με κάτι που ο κόσμος θα ήθελε να δει. Φαίνεται απίστευτο, μα κάποιος είχε το όραμα, πως ένα τέτοιο εγχείρημα θα πετύχαινε!» Τις σκέψεις αυτές φανέρωσε o Omar Sarif, ένας από τους βασικούς συντελεστές του μεγαλειώδους κινηματογραφικού έπους, “Lawrence of Arabia”, αρκετά χρόνια μετά την παρουσίαση της ταινίας, όταν πια κάθε αμφιβολία για τα αποτελέσματα της προσπάθειας είχε εξανεμιστεί και ένας ακόμη τίτλος είχε προστεθεί στη χρυσή λίστα των αριστουργημάτων του παγκόσμιου κινηματογράφου. Ωστόσο, ακόμη και σήμερα, δεν είναι λίγοι εκείνοι που προσπαθούν να δώσουν απάντηση στο παραπάνω αίνιγμα, πώς δηλαδή μία ταινία στηριγμένη σε ένα σχέδιο που εκ πρώτης όψεως έμοιαζε γεμάτο αδύναμα σημεία, έφτασε να γνωρίσει καθολική αποδοχή.
Tο αμφιλεγόμενο εγχείρημα της μεταφοράς στη μεγάλη οθόνη μίας από τις πιο ενδιαφέρουσες μορφές του βρετανικού στρατού, του T.E.Lawrence, ανέλαβε το 1962 ο σκηνοθέτης David Lean. Έχοντας ήδη γνωρίσει ευρεία αναγνώριση για το πολεμικό του έπος «The Bridge of River Kwai», αναγνώριση την οποία επισφράγισε μεταξύ άλλων ένα Oscar Καλύτερης Σκηνοθεσίας και άλλο ένα καλύτερης ταινίας, το 1958, δοκιμάζει να εξερευνήσει μέσα από τον κινηματογραφικό φακό, την μυστηριώδη, γοητευτική και κατά άλλους παρεξηγημένη ή ακόμα και υπερεκτιμημένη μορφή του Lawrence, που απασχόλησε τις βρετανικές δυνάμεις κατά την περίοδο του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου.
Βασισμένο στο αυτοβιογραφικό έργο του ίδιου του Lawrence, “Seven Pillars of Wisdom”, το σενάριο μας μεταφέρει στη δεύτερη δεκαετία του εικοστού αιώνα. Οι Οθωμανικές Δυνάμεις, συνεχίζουν να ελέγχουν το μεγαλύτερο μέρος της σημερινής Μέσης Ανατολής. Το Ηνωμένο Βασίλειο καλείται να προστατεύσει τα ζωτικά του συμφέροντα στη Διώρυγα του Σουέζ, ενώ παράλληλα πολλές αραβικές φυλές βρίσκουν στον Πόλεμο μια ιδανική ευκαιρία για να αποτινάξουν τον Τουρκικό ζυγό. Οι Βρετανοί στρατηγοί αποστέλλουν τον Lawrence, υπάλληλο του αρχηγείου στο Κάιρο, γνωστό για την υψηλή μόρφωσή του, προκειμένου να έρθει σε επαφή με τον Βασιλιά μίας από τις φυλές αποστατών. Κατά τη διάρκεια της αποστολής του, ωστόσο, τα πράγματα εξελίσσονται απροσδόκητα. Παραβλέποντας τις διαταγές των ανωτέρων του, μετατρέπει τα αποσκιρτημένα Αραβικά φύλα σε ομάδες ανταρτών πολεμιστών, σημειώνοντας λαμπρές νίκες κατά των Τούρκων και χαρίζοντας δόξα στην Βρετανία. Πέραν, όμως, από τις στρατηγικές του ικανότητες, πλήθος άλλων στοιχείων έρχονται στην επιφάνεια, συνθέτοντας μια προσωπικότητα ισχυρή αλλά ταυτόχρονα σκοτεινή. Μεγαλομανής, σαδιστής, αδίστακτος, άπληστος, σεξουαλικά καταπιεσμένος, είναι μερικοί από τους χαρακτηρισμούς που ψιθυριστά τον συνόδευαν για χρόνια μετά από τα διάσημα κατορθώματά του.
Κατά πολλούς το δύσκαμπτο σενάριο, γεμάτο περίπλοκα ιστορικά στοιχεία, σε συνδυασμό με την απουσία ουσιαστικής, σπονδυλωτής δράσης με αρχή, μέση και τέλος, ήταν αρκετοί λόγοι για να απογοητεύσουν το κοινό. Η παντελής απουσία γυναικείων ρόλων καθώς και η τετράωρη αρχική διάρκεια της ταινίας, επιβάρυναν ακόμη περισσότερο τη θέση της. Η απάντηση, όμως, στο αίνιγμα της αποθέωσης μίας ταινίας γεμάτης τόσο αποθαρρυντικές προοπτικές, είναι εμφανής και βρίσκεται πρώτα απ’ όλα στο εξαιρετικό επιτελείο ηθοποιών, που χάρισε στο «Λόρενς» ερμηνείες ανεκτίμητες. Ο Anthony Queen, o Omar Sarif και φυσικά ο άσημος τότε, Peter O’Τoole, κατάφεραν να ανυψώσουν σε τέτοιο βαθμό τις υποκριτικές τους ικανότητες, ώστε να χαραχτούν για πάντα στη σκέψη των θεατών. Τα μαγευτικά πλάνα του Lean, που εξασφαλίζουν στην ταινία έναν χαρακτήρα ατόφια επικό, αλλά και η διαχρονική μουσική επένδυση του Maurice Jarre, που ακολουθεί σαν τον σκονισμένο άνεμο της ερήμου κάθε βήμα των ηρώων, συνθέτουν μία ταινία απλά μεγαλειώδη.
Παντελής Φραντζής
